蠱
Quẻ 18 · Sơn Phong Cổ
Thượng quái: Cấn (Sơn, Thổ) · Hạ quái: Tốn (Phong, Mộc)
Sơn Phong Cổ: quẻ của sự hư hỏng tích tụ và việc sửa sang. Nên tìm gốc rễ vấn đề, mạnh dạn chấn chỉnh nhưng khéo léo, có trước có sau.
Tượng quẻ
Quẻ Cổ có Cấn là núi ở trên, Tốn là gió ở dưới. Gió thổi tới chân núi thì quẩn lại, không thoát đi được, muôn vật ở đó dễ ẩm mục. Chữ Cổ vẽ hình sâu bọ trong cái bát, như đồ ăn để lâu sinh sâu, chỉ sự hư hỏng tích tụ qua thời gian. Người dưới chỉ biết thuận theo, người trên chỉ biết đứng yên, lâu ngày việc thành hư. Trình Di giảng Cổ cũng là có việc: đã hư thì phải sửa, và sửa được thì mở ra thời mới.
Thoán từ
元亨。利涉大川。先甲三日，後甲三日。
Nguyên hanh. Lợi thiệp đại xuyên. Tiên giáp tam nhật, hậu giáp tam nhật.
Rất hanh thông. Lợi vượt sông lớn. Trước ngày giáp ba ngày, sau ngày giáp ba ngày.
Thoán truyện nói sửa được cái hư thì thiên hạ yên, và vượt sông lớn là vì có việc phải ra tay làm. Giáp là can đứng đầu mười can, Chu Hi giảng trước khi bắt đầu phải xét kỹ nguyên nhân, sau khi làm phải lo giữ cho bền, hết rồi lại bắt đầu như lẽ vận hành của trời. Như sửa một quán ăn đang vắng khách: trước khi đổi thì tìm hiểu vì sao khách bỏ đi, đổi xong thì theo dõi để lỗi cũ không quay lại.
Đại Tượng
山下有風，蠱；君子以振民育德。
Sơn hạ hữu phong, Cổ; quân tử dĩ chấn dân dục đức.
Dưới núi có gió là hình tượng quẻ Cổ; người quân tử theo đó mà khích lệ dân, nuôi dưỡng đức.
Gió lay động muôn vật, núi đứng vững nuôi dưỡng muôn vật, nên sửa cái hư phải vừa làm người ta phấn chấn vừa bồi đắp nền tảng. Không chỉ sửa quy định mà còn phải sửa tinh thần. Như ban giám hiệu muốn chấn chỉnh nề nếp một ngôi trường sa sút, trước hết khơi lại niềm tự hào của thầy trò rồi mới đặt thêm quy định.
Hào từ
Hào 1 · 初六
幹父之蠱，有子考，无咎，厲終吉。
Cán phụ chi cổ, hữu tử khảo, vô cữu, lệ chung cát.
Sửa việc hư của cha, có người con như vậy thì cha không mang lỗi; tuy có nguy nhưng cuối cùng tốt.
Sơ Lục âm nhu ở đầu quẻ, cái hư mới chớm nên còn dễ sửa, nhưng người sửa còn non nên phải cẩn trọng. Tiểu Tượng nói ý là nối chí cha, nghĩa là sửa cái sai để giữ cái đúng mà người trước mong muốn. Như người con tiếp quản tiệm của gia đình, bỏ những cách làm đã lỗi thời mà vẫn giữ uy tín và tâm huyết cha mẹ gây dựng.
Hào 2 · 九二
幹母之蠱，不可貞。
Cán mẫu chi cổ, bất khả trinh.
Sửa việc hư của mẹ, không thể cứng nhắc giữ chính.
Cửu Nhị dương cương ứng với Lục Ngũ âm nhu, như con sửa việc của mẹ: lý thì đúng, nhưng quá cứng sẽ làm tổn thương. Tiểu Tượng nói như vậy là được đạo trung, mềm mà không bỏ lẽ phải. Như góp ý với mẹ già về chuyện chi tiêu trong nhà, nên nói nhẹ, đổi từng chút một thay vì ép mẹ phải đổi ngay.
Hào 3 · 九三
幹父之蠱，小有悔，无大咎。
Cán phụ chi cổ, tiểu hữu hối, vô đại cữu.
Sửa việc hư của cha, có chút hối tiếc, không có lỗi lớn.
Cửu Tam dương ở vị dương, quá cương mà không trung, sửa việc mạnh tay nên khó tránh va chạm. Nhưng vì làm điều cần làm, Tiểu Tượng nói cuối cùng không lỗi. Như người mới tiếp quản một phòng ban dẹp ngay những thói quen xấu, làm vài người phật lòng, nhưng về lâu dài việc chung có xu hướng tốt lên.
Hào 4 · 六四
裕父之蠱，往見吝。
Dụ phụ chi cổ, vãng kiến lận.
Nới lỏng, dung túng việc hư của cha, cứ thế đi tới sẽ thấy đáng tiếc.
Lục Tứ âm ở vị âm, quá mềm, không đủ sức ra tay nên để mặc cái hư. Tiểu Tượng nói đi tới cũng chưa được gì. Như thấy sổ sách gia đình có khoản không minh bạch mà ngại va chạm nên lờ đi, càng để lâu càng khó gỡ.
Hào 5 · 六五
幹父之蠱，用譽。
Cán phụ chi cổ, dụng dự.
Sửa việc hư của cha, nhờ đó được tiếng khen.
Lục Ngũ mềm mỏng ở ngôi tôn, đắc trung, ứng với Cửu Nhị dương cương, biết dùng người giỏi để sửa việc. Tiểu Tượng nói đó là nối nghiệp bằng đức. Như người chủ doanh nghiệp đời thứ hai mời chuyên gia về tái cấu trúc, việc đổi mới suôn sẻ và được nhân viên lẫn đối tác ghi nhận.
Hào 6 · 上九
不事王侯，高尚其事。
Bất sự vương hầu, cao thượng kỳ sự.
Không phụng sự vương hầu, giữ cho việc của mình được cao thượng.
Thượng Cửu ở trên cùng, ngoài vòng sự việc, không còn gánh trách nhiệm sửa sang. Người ở chỗ ấy chọn giữ khí tiết, không chạy theo quyền thế; Tiểu Tượng nói chí ấy đáng làm phép tắc. Như người đã về hưu từ chối lời mời giữ chức danh hão, dành thời gian dạy học, viết sách và sống đúng với mình.
Khi hỏi về
Công việc
Tổ chức có thể đang tích tụ những thói quen, quy trình đã lỗi thời. Thời này nên mạnh dạn rà soát, tìm gốc rễ và sửa từng bước, có kế hoạch trước và theo dõi sau. Sửa khéo, tôn trọng người cũ thì dễ được ủng hộ.
Tình duyên
Những khúc mắc cũ bị bỏ qua có xu hướng lộ ra. Nên nhẹ nhàng nói thẳng, sửa từ thói quen nhỏ trong cách đối xử với nhau. Né tránh lâu như hào Lục Tứ thường làm chuyện khó hơn.
Tiền bạc
Đây là lúc rà soát các khoản nợ, khoản chi lãng phí lâu ngày. Nên lập lại kế hoạch tài chính, cắt những khoản không cần. Sửa sớm thường đỡ tốn hơn để lâu.
Nhà cửa
Chuyện nhà có thể còn những nếp cũ cần điều chỉnh. Nên bàn bạc với người lớn bằng sự tôn trọng, đổi dần thay vì đổi ngay. Giữ cái hay của gia phong, bỏ cái không còn hợp.
Học tập
Có thể có những lỗ hổng kiến thức từ trước bị bỏ qua. Nên quay lại vá nền, xem lại lỗi sai cũ một cách hệ thống. Học lại phần gốc thường giúp phần sau trôi hơn.
Sức khỏe
Những thói quen chưa tốt tích tụ lâu ngày như thức khuya, ngồi nhiều, ăn vội nên được điều chỉnh dần. Nên thay đổi từng việc nhỏ và duy trì đều. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.
Lời khuyên
Cái hư tích tụ lâu ngày là lời nhắc phải sửa, và sửa được thì mở ra thời mới. Nên tìm gốc rễ, chuẩn bị trước, theo dõi sau, sửa mạnh dạn nhưng khéo léo, đừng để mặc.
Quẻ liên quan
Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.
Gieo quẻNội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.