遯
Quẻ 33 · Thiên Sơn Độn
Thượng quái: Càn (Thiên, Kim) · Hạ quái: Cấn (Sơn, Thổ)
Thiên Sơn Độn: quẻ của lúc nên lui, như núi đứng dưới trời cao. Biết rút lui đúng thời để giữ mình, giữ đạo, rồi chờ dịp thuận.
Tượng quẻ
Quẻ Độn có Càn là trời ở trên, Cấn là núi ở dưới. Núi dù cao vẫn ở dưới trời, trời cứ lùi xa thêm, là hình ảnh của sự lui tránh. Hai hào âm đang lớn dần từ dưới lên, bốn hào dương lùi dần lên trên, như lúc kẻ tiểu nhân đang thịnh và người quân tử biết lui. Chữ Độn nghĩa là lánh, lui ẩn. Trình Di và Chu Hi đều nói lui ở đây không phải trốn chạy, mà là thuận thời để giữ đạo, lui đúng lúc thì đạo vẫn hanh thông.
Thoán từ
亨。小利貞。
Hanh. Tiểu lợi trinh.
Hanh thông. Việc nhỏ thì lợi về giữ chính.
Thoán truyện nói lui mà được hanh thông, vì hào cương ở đúng ngôi, có ứng, biết đi cùng thời thế. Khi cái xấu đang lớn dần, cố đối đầu thường chuốc thiệt, biết lui một bước để giữ mình mới là khôn. Trong lúc ấy vẫn có thể làm việc nhỏ cho chính đáng, như người thấy công ty đổi chủ theo lối làm ăn không minh bạch, lặng lẽ hoàn tất phần việc của mình rồi tìm nơi khác.
Đại Tượng
天下有山，遯；君子以遠小人，不惡而嚴。
Thiên hạ hữu sơn, Độn; quân tử dĩ viễn tiểu nhân, bất ác nhi nghiêm.
Dưới trời có núi là hình tượng quẻ Độn; người quân tử theo đó mà xa lánh kẻ tiểu nhân, không tỏ ra ghét bỏ mà vẫn nghiêm.
Trời ở trên cao, núi không với tới được, cũng như người quân tử giữ khoảng cách với kẻ xấu. Giữ khoảng cách nhưng không gay gắt, không gây thù, chỉ giữ thái độ đứng đắn để người kia không lấn được. Như người làm chung với đồng nghiệp hay xu nịnh, vẫn lịch sự nhưng rõ ràng, không dây vào chuyện mờ ám.
Hào từ
Hào 1 · 初六
遯尾，厲，勿用有攸往。
Độn vĩ, lệ, vật dụng hữu du vãng.
Lui ở phía đuôi, nguy, đừng đi đâu.
Sơ Lục âm ở vị dương, ở dưới cùng, là cái đuôi của cuộc rút lui, lui chậm nên dễ bị vướng. Tiểu Tượng nói nếu không đi thì có hại gì đâu. Đã chậm thì nên ở yên, đừng làm gì gây chú ý, như người đến muộn giữa một cuộc tranh chấp nội bộ, im lặng đứng ngoài thường yên hơn chen vào.
Hào 2 · 六二
執之用黃牛之革，莫之勝說。
Chấp chi dụng hoàng ngưu chi cách, mạc chi thắng thoát.
Buộc chặt bằng da bò vàng, không ai cởi ra nổi.
Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, ứng với Cửu Ngũ, lòng gắn bó chặt như buộc bằng da bò vàng bền dai. Tiểu Tượng nói đó là giữ chí cho vững. Trong lúc người khác lui đi, có người vẫn một lòng với điều đúng, như nhân viên ở lại giúp chủ vượt khó vì tin vào cách làm ăn tử tế.
Hào 3 · 九三
係遯，有疾厲，畜臣妾吉。
Hệ độn, hữu tật lệ, súc thần thiếp cát.
Muốn lui mà bị ràng buộc, có nỗi khổ nhọc và nguy; nuôi người tôi tớ trong nhà thì tốt.
Cửu Tam dương ở vị dương, đứng sát hai hào âm phía dưới nên bị níu kéo, muốn lui mà không dứt ra được. Tiểu Tượng nói sự ràng buộc ấy làm mỏi mệt, và chỉ hợp lo việc nhỏ trong nhà, không làm được việc lớn. Như người muốn nghỉ việc nhưng còn vướng nhiều mối quan hệ, nên lo chu toàn cho những người phụ thuộc mình trước, đừng ôm thêm việc lớn.
Hào 4 · 九四
好遯君子吉，小人否。
Hiếu độn quân tử cát, tiểu nhân phủ.
Dù có lòng yêu mến vẫn lui đi, người quân tử thì tốt, kẻ tiểu nhân thì không làm được.
Cửu Tứ dương ở vị âm, ứng với Sơ Lục nên có tình gắn bó, nhưng đến lúc vẫn dứt lòng mà đi. Tiểu Tượng nói quân tử làm được việc đó, kẻ tiểu nhân thì không. Như người rời một nơi làm việc mình quý, ra đi nhẹ nhàng, không hằn học, không mang theo bí mật của nơi cũ.
Hào 5 · 九五
嘉遯，貞吉。
Gia độn, trinh cát.
Lui một cách tốt đẹp, giữ chính thì tốt.
Cửu Ngũ dương cương trung chính ở ngôi tôn, ứng với Lục Nhị cũng trung chính, nên lui mà vẫn đẹp, đúng lúc, đúng cách. Tiểu Tượng nói đó là nhờ giữ chí ngay thẳng. Như người lãnh đạo biết chủ động lui về đúng thời điểm, chuẩn bị chu đáo cho người kế nhiệm, được mọi người kính trọng.
Hào 6 · 上九
肥遯，无不利。
Phì độn, vô bất lợi.
Lui một cách thong dong, rộng rãi, không gì không lợi.
Thượng Cửu dương cương ở ngoài cùng quẻ, dưới không có ứng nên không vướng bận gì, lui một cách thảnh thơi. Tiểu Tượng nói không còn gì phải ngờ vực. Như người đã sắp xếp xong mọi việc, về quê sống đời giản dị, lòng không còn lấn cấn chuyện được mất.
Khi hỏi về
Công việc
Công việc có thể ở giai đoạn môi trường không thuận, người không hợp đang lấn lên. Nên cân nhắc lui một bước, giảm va chạm, giữ chuyên môn và uy tín, chuẩn bị cho bước đi mới. Lui đúng lúc thường khôn hơn cố đối đầu.
Tình duyên
Mối quan hệ có thể cần khoảng lặng hoặc khoảng cách để mỗi người nhìn lại. Nên tránh níu kéo khi tình cảm đã không còn hợp, nhưng ra đi cũng nên nhẹ nhàng, tôn trọng. Nếu là người gắn bó thật, hãy giữ lòng bền như da bò vàng.
Tiền bạc
Tài chính có xu hướng cần phòng thủ hơn tấn công. Nên rút bớt khỏi khoản đầu tư rủi ro, giữ tiền mặt và tránh mở rộng lúc này. Việc nhỏ, chắc tay thì vẫn có thể làm.
Nhà cửa
Trong nhà nếu có căng thẳng, lùi một bước, tạm im lặng thường giúp mọi chuyện dịu đi. Nên giữ thái độ đứng đắn, không gay gắt. Lo chu toàn cho người thân phụ thuộc mình là việc nên ưu tiên.
Học tập
Có thể nên tạm lùi khỏi mục tiêu quá sức để củng cố nền tảng. Nên tránh xa môi trường gây xao nhãng hoặc bạn bè kéo mình vào thói xấu. Học ít mà vững thường hợp hơn lúc này.
Sức khỏe
Đây là lúc nên lui bớt khỏi nhịp sống quá tải, dành thời gian nghỉ ngơi và nạp lại năng lượng. Nên giảm những mối bận tâm không cần thiết để tinh thần thư thả. Khi có vấn đề sức khỏe, hãy đi khám và hỏi ý kiến bác sĩ.
Lời khuyên
Biết lui đúng thời là một cách giữ mình và giữ đạo, không phải thua cuộc. Nên giữ khoảng cách với điều xấu một cách nghiêm mà không gay gắt, lui nhẹ nhàng, gọn gàng, và chuẩn bị cho lúc thời thế đổi thay.
Quẻ liên quan
Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.
Gieo quẻNội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.