Quẻ 44 · Thiên Phong Cấu

Quẻ Cấu có Càn là trời ở trên, Tốn là gió ở dưới. Gió thổi khắp gầm trời, chạm vào muôn vật, nên quẻ mang nghĩa gặp gỡ. Năm hào dương ở trên, một hào âm vừa sinh ở dưới cùng, như cái mới lẻn vào lúc mọi thứ tưởng đã vững. Chữ Cấu nghĩa là gặp, gặp không hẹn trước. Trình Di nhấn mạnh âm tuy mới một hào nhưng thế đang lớn, nên phải nhận ra và giữ chừng mực ngay từ đầu.

1. Hào 1 · 初六

   系于金柅，貞吉，有攸往，見凶，羸豕，孚，蹢躅。

   Hệ vu kim nỉ, trinh cát, hữu du vãng, kiến hung, luy thỉ, phu, trịch trục.

   Buộc vào cái chốt hãm xe bằng kim loại, giữ chính thì tốt; nếu để nó đi tới thì thấy điều xấu. Con heo gầy yếu mà lòng vẫn chực, giẫm chân không yên.

   Sơ Lục là hào âm duy nhất, nằm dưới cùng, chính là mầm âm vừa nhú. Tiểu Tượng nói phải buộc vào chốt hãm vì đạo âm đang lôi kéo đi lên. Con heo còn gầy nhưng đã sục sạo, cũng như một thói quen xấu lúc mới bắt đầu, thức khuya một hôm, tiêu bốc đồng một lần. Chặn từ lúc nó còn nhỏ thì nhẹ nhàng hơn nhiều so với khi nó đã thành nếp.

2. Hào 2 · 九二

   包有魚，无咎，不利賓。

   Bao hữu ngư, vô cữu, bất lợi tân.

   Trong bọc có cá, không lỗi, không lợi đưa ra cho khách.

   Cửu Nhị dương cương, đắc trung, ở sát ngay trên Sơ Lục nên gặp nó trước tiên, như giữ được con cá trong bọc của mình. Tiểu Tượng nói theo lẽ thì không để nó lan tới khách. Giống người trưởng nhóm phát hiện một sai sót nhỏ trong nhóm, tự xử lý gọn trong nội bộ thay vì để nó trôi sang bộ phận khác hay tới tay khách hàng.

3. Hào 3 · 九三

   臀无膚，其行次且，厲，无大咎。

   Đồn vô phu, kỳ hành tư thư, lệ, vô đại cữu.

   Mông không còn da, đi đứng ngập ngừng khó nhọc; có nguy, nhưng không lỗi lớn.

   Cửu Tam cương quá mà không trung, ở trên cùng quẻ dưới, Thượng Cửu cũng là dương nên không có ứng. Muốn tìm tới Sơ Lục thì Cửu Nhị đã giữ mất, ngồi không yên mà đi cũng không xong. Tiểu Tượng nói bước đi ngập ngừng vì chưa bị kéo theo. Như người định nhảy vào một vụ làm ăn nhưng bị người khác nhanh tay hơn, bứt rứt một thời gian mà lại nhờ đó khỏi vướng vào chuyện chưa rõ.

4. Hào 4 · 九四

   包无魚，起凶。

   Bao vô ngư, khởi hung.

   Trong bọc không có cá, đứng dậy tranh giành thì xấu.

   Cửu Tứ vốn ứng với Sơ Lục, nhưng ở vị âm, không trung không chính, lại cách xa, nên cá đã vào bọc Cửu Nhị. Tiểu Tượng nói cái xấu của việc không có cá là do xa dân. Giống người quản lý ít khi xuống gặp nhân viên, đến lúc cần thì không ai đứng về phía mình. Nổi giận đòi phần lúc ấy thường chỉ làm khoảng cách xa thêm, điều nên làm là quay lại gần gũi người dưới.

5. Hào 5 · 九五

   以杞包瓜，含章，有隕自天。

   Dĩ kỷ bao qua, hàm chương, hữu vẫn tự thiên.

   Lấy cây kỷ che bọc quả dưa, ngậm giữ vẻ đẹp bên trong, có điều tốt từ trời rơi xuống.

   Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ở ngôi tôn, như cây kỷ cao lớn che chở quả dưa mọc dưới thấp dễ hỏng. Tiểu Tượng nói ngậm giữ vẻ đẹp là nhờ trung chính, còn điều từ trời rơi xuống là vì chí không bỏ mệnh trời. Người đứng đầu bao dung, che chở người yếu mà không phô trương, giữ đức sáng ở trong, thì thời cơ có xu hướng tự đến như quả chín tự rụng.

6. Hào 6 · 上九

   姤其角，吝，无咎。

   Cấu kỳ giác, lận, vô cữu.

   Gặp nhau bằng sừng, đáng tiếc, nhưng không lỗi.

   Thượng Cửu cương ở chỗ cao nhất, xa hẳn Sơ Lục, muốn gặp ai cũng như chìa sừng ra trước. Tiểu Tượng nói ở trên cùng đã đến chỗ cùng nên đáng tiếc. Như người tính cứng, gặp ai cũng muốn hơn thua, nên ít người thân cận. Có điều nhờ đứng xa chuyện thị phi mà không mắc lỗi.

Gặp gỡ là chuyện tự nhiên, điều quan trọng là tỉnh táo trước cái mới và nhận ra mầm lệch lạc khi nó còn nhỏ. Nên giữ chừng mực, bao dung mà có nguyên tắc, đừng vội hứa hẹn với điều chưa hiểu rõ.

• Quẻ hỗ乾1 · Càn
• Quẻ đảo夬43 · Quải
• Quẻ đối復24 · Phục
• Quẻ trước夬43 · Quải
• Quẻ sau萃45 · Tụy