Quẻ 35 · Hỏa Địa Tấn

Quẻ Tấn có Ly là mặt trời ở trên, Khôn là đất ở dưới. Mặt trời mọc lên khỏi mặt đất, ánh sáng càng lúc càng rộng, là hình ảnh của sự tiến lên. Chữ Tấn nghĩa là tiến, Thoán truyện giải là sáng ra trên đất, thuận theo mà nương vào ánh sáng lớn. Trình Di nói đất là thuận, mặt trời là sáng, bề tôi thuận phục nương vào vua sáng thì được trọng dụng. Chu Hi nhấn mạnh hào âm mềm ở ngôi năm là chủ quẻ, tiến lên nhờ đức mềm sáng chứ không nhờ sức mạnh.

1. Hào 1 · 初六

   晉如，摧如，貞吉。罔孚，裕无咎。

   Tấn như, tồi như, trinh cát. Võng phu, dụ vô cữu.

   Muốn tiến lên mà bị đẩy lùi, giữ chính thì tốt. Chưa được người tin, cứ thong thả rộng lòng thì không lỗi.

   Sơ Lục âm ở vị dương, ở dưới cùng, ứng với Cửu Tứ nhưng Cửu Tứ không đáng tin nên đường tiến bị cản. Tiểu Tượng nói một mình vẫn đi đường chính, còn thong thả mà không lỗi là vì chưa nhận chức trách. Như người mới đi làm chưa được giao việc lớn, cứ làm tốt phần mình, không nóng nảy, để thời gian cho người ta thấy.

2. Hào 2 · 六二

   晉如，愁如，貞吉。受茲介福，于其王母。

   Tấn như, sầu như, trinh cát. Thụ tư giới phúc, vu kỳ vương mẫu.

   Tiến lên mà lo buồn, giữ chính thì tốt. Nhận phúc lớn này từ nơi người bà.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, nhưng trên không có ứng vì Lục Ngũ cũng là âm, nên tiến mà buồn lo vì không người dắt. Giữ được chính thì được Lục Ngũ, ngôi tôn mềm hiền như người bà, ban phúc, Tiểu Tượng nói đó là nhờ trung chính. Như người làm việc tử tế lâu năm không ai nâng đỡ, rồi có ngày được lãnh đạo mới nhận ra và trọng dụng.

3. Hào 3 · 六三

   眾允，悔亡。

   Chúng doãn, hối vong.

   Mọi người đều tin theo, ân hận tiêu tan.

   Lục Tam âm ở vị dương, không trung không chính, lẽ ra có điều hối, nhưng ở trên cùng quái Khôn, cùng hai hào âm dưới đồng lòng hướng về ánh sáng. Tiểu Tượng nói chí của mọi người là cùng tiến lên. Như một nhân viên chưa nổi bật nhưng được tập thể ủng hộ đề xuất, nhờ đồng lòng mà việc thành.

4. Hào 4 · 九四

   晉如鼫鼠，貞厲。

   Tấn như thạch thử, trinh lệ.

   Tiến lên như con chuột đồng, cố giữ như thế thì nguy.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, không trung không chính, chiếm ngôi cao sát vua mà tài không xứng, lại sợ người dưới tiến lên lấn mình. Chuột đồng tham ăn, sợ người, biết nhiều nghề mà không nghề nào tinh, Tiểu Tượng nói nguy vì vị không xứng. Như người giữ ghế bằng cách chặn đường cấp dưới giỏi, thường không giữ được lâu.

5. Hào 5 · 六五

   悔亡，失得勿恤，往吉无不利。

   Hối vong, thất đắc vật tuất, vãng cát vô bất lợi.

   Ân hận tiêu tan, được hay mất đừng bận lòng, đi tới thì tốt, không gì không lợi.

   Lục Ngũ âm ở vị dương, không chính nên lẽ ra có hối, nhưng là chủ của ánh sáng ở ngôi tôn, kẻ dưới đều thuận theo nên hối tiêu. Tiểu Tượng nói được mất chớ lo, đi tới thì có điều mừng. Như người quản lý đã giao việc cho người giỏi, không cần lo từng chút được thua, cứ giữ hướng chung là việc thuận.

6. Hào 6 · 上九

   晉其角，維用伐邑，厲吉无咎，貞吝。

   Tấn kỳ giác, duy dụng phạt ấp, lệ cát vô cữu, trinh lận.

   Tiến đến chỗ sừng, chỉ nên dùng để đánh dẹp trong ấp của mình, có nguy mà tốt, không lỗi, nhưng cố giữ mãi thì đáng tiếc.

   Thượng Cửu dương cương ở cuối quẻ, tiến đến tận cùng như cái sừng, cứng mà không còn chỗ tiến. Cái cứng ấy chỉ nên dùng để chỉnh đốn trong nội bộ của mình, Tiểu Tượng nói như vậy là đạo chưa sáng rộng. Như người đã ở đỉnh sự nghiệp, nên dùng sự nghiêm khắc để sửa mình và chấn chỉnh nhóm mình, đừng mang nó ra đối đầu với người ngoài.

Tiến lên bền vững bắt đầu từ việc tự làm sáng phẩm chất của mình. Nên tiến bằng sự thuận hòa và chính đáng, không chặn đường người khác, không quá bận lòng chuyện được mất.

• Quẻ hỗ蹇39 · Kiển
• Quẻ đảo明夷36 · Minh Di
• Quẻ đối需5 · Nhu
• Quẻ trước大壯34 · Đại Tráng
• Quẻ sau明夷36 · Minh Di