損
Quẻ 41 · Sơn Trạch Tổn
Thượng quái: Cấn (Sơn, Thổ) · Hạ quái: Đoài (Trạch, Kim)
Sơn Trạch Tổn: quẻ của sự bớt đi, bớt dưới thêm trên, bớt dục thêm đức. Nên giản dị, chân thành, kiềm cơn giận và tiết chế ham muốn.
Tượng quẻ
Quẻ Tổn có Cấn là núi ở trên, Đoài là đầm ở dưới. Đầm càng đào sâu thì núi càng cao, như bớt chỗ dưới để thêm cho chỗ trên. Chữ Tổn nghĩa là giảm bớt, và quẻ này do quẻ Thái đổi thành, lấy một hào dương ở dưới đưa lên trên cùng. Trình Di nhắc rằng bớt mà có lòng thành, hợp thời thì bớt lại thành tốt, như cắt tỉa cành thừa để cây lớn.
Thoán từ
有孚，元吉。无咎，可貞，利有攸往。曷之用？二簋可用享。
Hữu phu, nguyên cát. Vô cữu, khả trinh, lợi hữu du vãng. Hạt chi dụng? Nhị quỹ khả dụng hưởng.
Có lòng thành tín thì rất tốt. Không lỗi, có thể giữ chính, lợi cho việc tiến hành. Dùng vào việc gì? Hai bát đồ lễ đơn sơ cũng đủ để dâng lên.
Bớt đi mà có lòng thành thì không ai thấy thiệt, việc vẫn trôi chảy. Thoán truyện nói hai bát lễ đơn sơ cũng phải tùy thời, bớt cứng thêm mềm, đầy vơi đều đi theo thời. Điều quý là tấm lòng, không phải hình thức. Như đám cưới giản dị mà ấm áp, khách thường nhớ lâu hơn một bữa tiệc linh đình mà gượng gạo.
Đại Tượng
山下有澤，損；君子以懲忿窒欲。
Sơn hạ hữu trạch, Tổn; quân tử dĩ trừng phẫn trất dục.
Dưới núi có đầm là hình tượng quẻ Tổn; người quân tử theo đó mà răn cơn giận, ngăn lòng ham muốn.
Cái cần bớt nhất trong người là cơn giận và lòng tham. Giận cao như núi thì phải đè xuống, ham muốn sâu như đầm thì phải lấp lại. Như người hay nổi nóng tập dừng vài nhịp thở trước khi nói, hay người mua sắm theo cảm hứng tập đợi một ngày rồi mới xuống tiền.
Hào từ
Hào 1 · 初九
已事遄往，无咎，酌損之。
Dĩ sự thuyên vãng, vô cữu, chước tổn chi.
Xong việc của mình thì mau đi giúp, không lỗi; nhưng nên cân nhắc mà bớt cho vừa.
Sơ Cửu dương cương ở dưới, ứng với Lục Tứ âm nhu ở trên, là người có sức đem phần mình đi giúp chỗ thiếu. Tiểu Tượng nói xong việc thì mau đi, vì được hợp chí với người trên. Nhưng giúp cũng cần cân nhắc, bớt quá tay thì chính mình kiệt. Như người con đi làm xa gửi tiền về nhà, nên đều đặn và vừa sức chứ không vét hết khiến mình chới với.
Hào 2 · 九二
利貞，征凶，弗損益之。
Lợi trinh, chinh hung, phất tổn ích chi.
Lợi ở giữ chính, đi đánh dẹp thì xấu; không cần bớt mình mà vẫn làm lợi được cho người.
Cửu Nhị dương cương đắc trung, ứng với Lục Ngũ, Tiểu Tượng nói lấy sự trung làm chí nên giữ vững chỗ đứng, không vội xông lên. Không tự hạ mình để chiều người trên, chính sự ngay thẳng của mình đã là đóng góp. Như nhân viên giỏi không cần nịnh sếp, làm đúng chuyên môn và dám nói thật là giúp nơi mình làm nhiều nhất.
Hào 3 · 六三
三人行，則損一人；一人行，則得其友。
Tam nhân hành, tắc tổn nhất nhân; nhất nhân hành, tắc đắc kỳ hữu.
Ba người cùng đi thì bớt mất một người; một người đi thì được bạn.
Lục Tam âm nhu ở vị trí dương, ứng với Thượng Cửu. Quẻ Thái vốn có ba hào dương cùng đi, bớt một hào lên trên, thành ra người đi một mình lại tìm được bạn. Tiểu Tượng nói ba người thì sinh nghi ngờ. Như nhóm ba người hùn vốn dễ chia phe, còn hai người đồng lòng lại dễ tin nhau hơn.
Hào 4 · 六四
損其疾，使遄有喜，无咎。
Tổn kỳ tật, sử thuyên hữu hỷ, vô cữu.
Bớt đi tật xấu của mình, khiến sớm có điều vui, không lỗi.
Lục Tứ âm nhu đắc chính, ứng với Sơ Cửu dương cương, nhờ người cứng mạnh giúp mà sửa được chỗ yếu của mình. Tiểu Tượng nói bớt được tật cũng đáng mừng, và sửa lỗi càng sớm thì càng nhẹ. Như người biết mình hay trễ hẹn, chịu nghe bạn nhắc và sửa ngay, các mối quan hệ dễ chịu hẳn lên.
Hào 5 · 六五
或益之，十朋之龜弗克違，元吉。
Hoặc ích chi, thập bằng chi quy phất khắc vi, nguyên cát.
Có người làm lợi cho, dù con rùa quý giá mười bằng cũng không thể trái được, rất tốt.
Lục Ngũ âm nhu đắc trung ở ngôi tôn, khiêm tốn, để lòng trống mà đón người, nên thiên hạ tự tìm đến giúp. Rùa mười bằng là vật rất quý thời xưa, ý nói điều lợi đến tự nhiên, không gì cản được, Tiểu Tượng nói tốt lớn là nhờ được bề trên phù trợ. Như người chủ khiêm tốn, biết lắng nghe, người tài và cơ hội thường tự tìm tới.
Hào 6 · 上九
弗損益之，无咎，貞吉，利有攸往，得臣无家。
Phất tổn ích chi, vô cữu, trinh cát, lợi hữu du vãng, đắc thần vô gia.
Không bớt của mình mà làm lợi cho người, không lỗi, giữ chính thì tốt, lợi cho việc tiến hành; được người theo giúp mà không vì nhà riêng.
Thượng Cửu dương cương ở cuối thời Tổn, bớt đến cùng thì chuyển sang làm lợi. Không lấy của ai mà vẫn giúp được mọi người, Tiểu Tượng nói chí được thỏa lớn. Được bề tôi mà không có nhà riêng, nghĩa là người theo mình vì việc chung chứ không vì tư lợi. Như người có uy tín dùng kinh nghiệm để kết nối mọi người, ai cũng được lợi mà không ai phải mất phần.
Khi hỏi về
Công việc
Công việc có xu hướng phải cắt giảm, thu hẹp hoặc nhường bớt một phần quyền lợi. Nên bớt việc dàn trải, tập trung vào phần cốt lõi và làm với lòng thành. Bớt đúng lúc thường là bước chuẩn bị cho giai đoạn tăng về sau.
Tình duyên
Tình cảm hợp với sự giản dị, bớt đòi hỏi và bớt cái tôi. Nên nhường nhịn, kiềm cơn giận, thể hiện quan tâm bằng những việc nhỏ mà chân thành.
Tiền bạc
Chi tiêu có xu hướng phải thắt lại. Nên cắt khoản không cần, kiềm chế mua sắm theo cảm hứng và tiết kiệm có kế hoạch. Ít mà đều thường bền hơn nhiều mà thất thường.
Nhà cửa
Gia đình hợp với nếp sống giản dị, bớt hình thức. Nên nhường bớt chút sở thích riêng vì việc chung, và kiềm lời nóng giận trong nhà.
Học tập
Việc học nên bớt dàn trải, gạt bớt môn hay hoạt động không thiết yếu để tập trung. Thói quen xấu như trì hoãn thì sửa càng sớm càng nhẹ.
Sức khỏe
Quẻ hợp với tinh thần tiết chế: ăn uống điều độ, bớt thức khuya, giảm căng thẳng và nóng giận. Nên giữ nhịp sống giản dị và nghỉ ngơi hợp lý. Khi có vấn đề sức khỏe, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.
Lời khuyên
Bớt đúng chỗ, đúng thời và có lòng thành thì bớt cũng là được. Nên sống giản dị, kiềm giận, tiết chế ham muốn, và giúp người trong sức mình.
Quẻ liên quan
Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.
Gieo quẻNội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.