Quẻ 53 · Phong Sơn Tiệm

Quẻ Tiệm có Tốn là gió, là cây ở trên, Cấn là núi ở dưới. Cây mọc trên núi lớn lên từng chút, rễ bám vào đá mà vươn cao theo năm tháng. Chữ Tiệm nghĩa là dần dần, tiến có thứ lớp chứ không vọt lên một lần. Sáu hào lấy hình ảnh con chim hồng bay từ bờ nước lên tảng đá, đất bằng, cành cây, gò cao, mỗi chặng một nơi. Trình Di lấy việc cưới hỏi xưa làm ví dụ: đủ lễ, đủ bước thì mới tốt.

1. Hào 1 · 初六

   鴻漸于干，小子厲，有言，无咎。

   Hồng tiệm vu can, tiểu tử lệ, hữu ngôn, vô cữu.

   Chim hồng tiến dần đến bờ nước. Người nhỏ tuổi gặp nguy, bị lời ra tiếng vào, nhưng không lỗi.

   Sơ Lục âm nhu ở dưới cùng, không có ứng ở trên, như con chim mới đậu ở mép nước, còn chông chênh. Người non kinh nghiệm lúc đầu dễ bị chê là chậm, là rụt rè. Tiểu Tượng nói về lẽ thì không lỗi, vì đi chậm lúc mới bắt đầu là đúng. Như sinh viên thực tập hỏi nhiều, làm kỹ, có thể bị trêu nhưng nền móng lại vững.

2. Hào 2 · 六二

   鴻漸于磐，飲食衎衎，吉。

   Hồng tiệm vu bàn, ẩm thực khản khản, cát.

   Chim hồng tiến dần đến tảng đá lớn, ăn uống vui vẻ hòa nhã, tốt.

   Lục Nhị trung chính, ứng với Cửu Ngũ ở trên, như chim hồng đã tìm được tảng đá vững để nghỉ, ăn uống thong thả. Tiểu Tượng dặn ăn no ấy không phải ăn không, nghĩa là có chỗ đứng thì phải góp công xứng đáng. Như người đã ổn định trong công ty, được đãi ngộ tốt thì càng nên làm việc cho đáng đồng lương.

3. Hào 3 · 九三

   鴻漸于陸，夫征不復，婦孕不育，凶；利禦寇。

   Hồng tiệm vu lục, phu chinh bất phục, phụ dựng bất dục, hung; lợi ngự khấu.

   Chim hồng tiến dần đến đất bằng. Chồng đi xa không trở về, vợ có mang mà không nuôi được, xấu; lợi về việc chống giặc.

   Cửu Tam dương cương ở cuối quái dưới, không trung, không có ứng, như chim nước rời chỗ quen lên đất cạn. Tiểu Tượng nói người chồng đi không về là vì lìa bỏ bầy đàn, còn người vợ như vậy là mất đạo của mình. Hình ảnh ấy nói về tiến vội, bỏ trình tự nên mọi việc dở dang. Điều có lợi là thuận nhau mà giữ gìn nhau, như cả nhà đồng lòng giữ nếp trước một cám dỗ.

4. Hào 4 · 六四

   鴻漸于木，或得其桷，无咎。

   Hồng tiệm vu mộc, hoặc đắc kỳ giác, vô cữu.

   Chim hồng tiến dần lên cây, may tìm được cành ngang bằng phẳng để đậu, không lỗi.

   Chân chim hồng có màng, không quặp được cành, nên lên cây vốn là chỗ không yên. Lục Tứ âm ở vị âm, đắc chính, lại nhún thuận theo tính Tốn, nên tìm được cành bằng mà đậu, Tiểu Tượng nói là nhờ thuận và khiêm. Như người chuyển sang ngành lạ, biết hạ mình học hỏi thì vẫn tìm được chỗ đứng.

5. Hào 5 · 九五

   鴻漸于陵，婦三歲不孕，終莫之勝，吉。

   Hồng tiệm vu lăng, phụ tam tuế bất dựng, chung mạc chi thắng, cát.

   Chim hồng tiến dần lên gò cao. Người vợ ba năm không có mang, nhưng rốt cuộc không gì ngăn được, tốt.

   Cửu Ngũ dương cương trung chính ở ngôi tôn, ứng với Lục Nhị, nhưng bị Cửu Tam và Lục Tứ chen giữa nên lâu ngày chưa hợp được. Đạo chính rồi cũng thông, Tiểu Tượng nói tốt vì được điều mình mong. Như hai người hợp tác bị chuyện bên ngoài cản trở mãi, cứ giữ lòng thành thì có xu hướng về được với nhau.

6. Hào 6 · 上九

   鴻漸于陸，其羽可用為儀，吉。

   Hồng tiệm vu lục, kỳ vũ khả dụng vi nghi, cát.

   Chim hồng tiến dần đến chốn cao xa, lông của nó có thể dùng làm đồ trang trí trong nghi lễ, tốt.

   Thượng Cửu ở ngoài cùng, đã vượt khỏi mọi ngôi vị, như chim hồng bay lên tận khoảng trời cao. Trình Di và Chu Hi đều theo Hồ Viện, cho rằng chữ lục ở hào này nên hiểu là đường mây. Người đã lui về không còn tranh chức vị nhưng phẩm cách thành khuôn mẫu, Tiểu Tượng nói là vì không thể làm rối được. Như một thầy giáo về hưu mà học trò vẫn lấy nếp sống của thầy làm gương.

Việc tốt cần thời gian, như cây trên núi lớn lên từng năm. Nên đi đúng trình tự, giữ chính ở mỗi chặng và đừng vì sốt ruột mà bỏ qua những bước cần có.

• Quẻ hỗ未濟64 · Vị Tế
• Quẻ đảo歸妹54 · Quy Muội
• Quẻ đối歸妹54 · Quy Muội
• Quẻ trước艮52 · Cấn
• Quẻ sau歸妹54 · Quy Muội