Quẻ 56 · Hỏa Sơn Lữ

Quẻ Lữ có Ly là lửa ở trên, Cấn là núi ở dưới. Núi đứng yên, còn lửa trên núi cháy lan đi, không dừng lâu ở chỗ nào, như người lữ khách qua mỗi nơi một ít ngày. Chữ Lữ nghĩa là đi xa, ở trọ nơi đất lạ, không có nhà cửa và thân thích bên cạnh. Thoán truyện nói mềm mà đắc trung ở ngoài, thuận theo người cứng, dừng lại mà nương vào chỗ sáng, nên chỉ hanh thông nhỏ. Trình Di nhấn mạnh người ở đất khách cần nhu thuận, khiêm hòa và giữ chính thì mới yên.

1. Hào 1 · 初六

   旅瑣瑣，斯其所取災。

   Lữ tỏa tỏa, tư kỳ sở thủ tai.

   Người đi xa mà nhỏ nhen vụn vặt, đó là tự chuốc lấy tai vạ.

   Sơ Lục âm nhu ở dưới cùng, vị thấp mà lại tính toán từng chút, chí hướng hẹp hòi. Tiểu Tượng nói chí đã cùng quẫn nên tự chuốc lấy hại. Ở nơi lạ mà so đo, cãi cọ từng đồng thường làm người xung quanh xa lánh. Như khách du lịch mặc cả gay gắt từng món nhỏ, cuối cùng hỏng cả chuyến đi.

2. Hào 2 · 六二

   旅即次，懷其資，得僮僕貞。

   Lữ tức thứ, hoài kỳ tư, đắc đồng bộc trinh.

   Người đi xa đến được chỗ trọ, mang theo tiền của, có được người giúp việc trung thành.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, như lữ khách biết điều, tìm được chỗ ở yên, có của để dùng, có người giúp đáng tin. Tiểu Tượng nói được người giúp việc trung thành thì rốt cuộc không có gì phải trách. Như người mới chuyển đến thành phố lạ, thuê được nhà ổn, quen được vài người tốt nhờ cách cư xử mềm mỏng.

3. Hào 3 · 九三

   旅焚其次，喪其僮僕，貞厲。

   Lữ phần kỳ thứ, táng kỳ đồng bộc, trinh lệ.

   Người đi xa bị cháy chỗ trọ, mất người giúp việc; dù giữ chính cũng nguy.

   Cửu Tam dương cương ở vị dương, quá cứng mà không đắc trung, đứng trên quái dưới nên dễ tự cao. Ở đất khách mà kiêu với người dưới, Tiểu Tượng nói theo lẽ thì phải mất người giúp. Chỗ dựa mất, người theo bỏ đi, là hệ quả của thái độ chứ không phải xui rủi. Như trưởng nhóm được cử sang chi nhánh mới mà quát tháo nhân viên ở đó, sớm muộn thường bị cô lập.

4. Hào 4 · 九四

   旅于處，得其資斧，我心不快。

   Lữ vu xứ, đắc kỳ tư phủ, ngã tâm bất khoái.

   Người đi xa tạm có chỗ dừng, được tiền của và cái rìu để tự lo, nhưng lòng ta không vui.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, biết dùng sự mềm để ở, nên có chỗ dừng chân, có phương tiện sinh sống. Nhưng Tiểu Tượng nói đó là chưa được vị, chỉ là chỗ tạm, nên lòng vẫn chưa thỏa. Như người làm việc xa nhà, lương khá, chỗ ở ổn, mà vẫn thấy mình chưa thuộc về nơi đó. Cảm giác ấy là bình thường, nên chấp nhận và sống tử tế ở chỗ tạm của mình.

5. Hào 5 · 六五

   射雉一矢亡，終以譽命。

   Xạ trĩ nhất thỉ vong, chung dĩ dự mệnh.

   Bắn chim trĩ, mất một mũi tên, rốt cuộc được tiếng khen và chức mệnh.

   Lục Ngũ nhu thuận, đắc trung, là chủ của quái Ly sáng. Bắn chim trĩ lông đẹp mà chỉ mất một mũi tên, nghĩa là bỏ ra chút công nhỏ để được điều quý, Tiểu Tượng nói là được người trên biết đến. Như người mới đến công ty chịu bỏ công làm cho tốt một việc khó, từ đó được tin dùng.

6. Hào 6 · 上九

   鳥焚其巢，旅人先笑後號咷。喪牛于易，凶。

   Điểu phần kỳ sào, lữ nhân tiên tiếu hậu hào đào. Táng ngưu vu dị, hung.

   Chim bị cháy tổ, người đi xa trước cười sau kêu khóc. Mất bò vì dễ dãi, xấu.

   Thượng Cửu dương cương ở chỗ cao nhất, là khách mà tự đặt mình lên trên mọi người, như chim làm tổ trên ngọn cây rồi tổ bị cháy. Tiểu Tượng nói ở thân khách mà đứng trên cao thì theo lẽ sẽ mất chỗ. Mất bò, con vật hiền thuận, ngụ ý vì coi thường mà đánh mất sự nhu thuận, rốt cuộc chẳng ai nói cho biết. Như người mới đến nơi làm việc đã khoe khoang, coi thường đồng nghiệp, đến khi bị gạt ra vẫn không hiểu vì sao.

Ở nơi chưa phải của mình, sự khiêm tốn và ngay thẳng là hành trang quý nhất. Nên sống gọn, cư xử mềm mỏng, giải quyết việc dứt điểm và tránh cả nhỏ nhen lẫn kiêu căng.

• Quẻ hỗ大過28 · Đại Quá
• Quẻ đảo豐55 · Phong
• Quẻ đối節60 · Tiết
• Quẻ trước豐55 · Phong
• Quẻ sau巽57 · Tốn