Quẻ 59 · Phong Thủy Hoán

Quẻ Hoán có Tốn là gió ở trên, Khảm là nước ở dưới. Gió lướt qua mặt nước làm sóng gợn lan ra khắp nơi, cũng như hơi xuân thổi tan lớp băng đông cứng. Chữ Hoán nghĩa là tan, rã, lìa ra: lòng người có thể ly tán, nhưng những gì ách tắc, đóng băng cũng nhờ đó mà tan đi. Trình Di giảng Hoán là lúc lòng người lìa tán, việc cần làm là thu về một mối; Chu Hi nhấn vào ý gió làm tan nước đọng, tức gỡ chỗ bế tắc.

1. Hào 1 · 初六

   用拯馬壯，吉。

   Dụng chửng mã tráng, cát.

   Dùng ngựa khỏe để cứu vớt, tốt.

   Sơ Lục âm nhu ở đầu quẻ, là lúc sự ly tán mới chớm. Tự mình yếu nên phải nương vào Cửu Nhị cương mạnh ngay bên trên, như cưỡi được con ngựa khỏe; Tiểu Tượng nói cái tốt ấy là nhờ biết thuận theo. Giống nhóm làm việc vừa có rạn nứt nhỏ, người còn non kinh nghiệm biết nhờ người có uy tín đứng ra hòa giải sớm, việc thường êm trước khi lan rộng.

2. Hào 2 · 九二

   渙奔其机，悔亡。

   Hoán bôn kỳ kỷ, hối vong.

   Lúc ly tán, chạy về chỗ tựa của mình, sự ăn năn mất đi.

   Cửu Nhị là hào dương rơi vào giữa quẻ Khảm hiểm, đắc trung nhưng không chính, lại không có ứng ở trên. Kỷ là cái ghế tựa; Trình Di cho đó là Sơ Lục ở sát dưới, chỗ nương có sẵn mà mình nên tìm về, và Tiểu Tượng nói làm vậy là được điều mong muốn. Như người gặp lúc chao đảo trong công việc, quay về với gia đình hay một người bạn tin cậy để đứng vững lại rồi mới tính tiếp.

3. Hào 3 · 六三

   渙其躬，无悔。

   Hoán kỳ cung, vô hối.

   Làm tan cái riêng của thân mình, không có gì ăn năn.

   Lục Tam âm ở ngôi dương, không trung không chính, nhưng ứng với Thượng Cửu, nên Tiểu Tượng nói chí của nó hướng ra ngoài. Biết gác cái tôi riêng sang một bên để theo việc chung nên không phải hối. Ví như một thành viên trong nhóm bớt tranh phần mình, chịu nhận phần việc khó vì mục tiêu của cả nhóm, lòng thường nhẹ hơn là giữ khư khư lợi riêng.

4. Hào 4 · 六四

   渙其群，元吉。渙有丘，匪夷所思。

   Hoán kỳ quần, nguyên cát. Hoán hữu khâu, phỉ di sở tư.

   Làm tan các bè nhóm, rất tốt. Tan cái nhỏ mà tụ thành gò lớn, điều người thường không nghĩ tới.

   Lục Tứ âm ở ngôi âm, đắc chính, ở sát Cửu Ngũ như vị đại thần gần vua. Nó dám giải tán những phe cánh nhỏ để gom thành một khối lớn như gò đất, Tiểu Tượng khen việc ấy là sáng sủa, rộng lớn. Giống người quản lý mới về một phòng ban chia bè phái, không đứng về phe nào mà đặt ra một mục tiêu chung, dần dần các nhóm nhỏ hòa thành một tập thể.

5. Hào 5 · 九五

   渙汗其大號，渙王居，无咎。

   Hoán hãn kỳ đại hiệu, hoán vương cư, vô cữu.

   Ban hiệu lệnh lớn như mồ hôi toát ra, tan cái tích chứa nơi vua ở, không lỗi.

   Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ở ngôi tôn, là người có quyền gom lại thiên hạ đang tan tác. Mồ hôi ra rồi không thu lại được, lệnh lớn ban ra cũng phải giữ lời; Chu Hi giảng hoán vương cư là đem của cải tích chứa phân phát cho mọi người. Tiểu Tượng nói không lỗi vì ở đúng ngôi chính. Như chủ doanh nghiệp lúc khó khăn công bố quyết định rõ ràng và chia bớt phần lợi của mình cho nhân viên, lòng người thường nhờ vậy mà yên.

6. Hào 6 · 上九

   渙其血，去逖出，无咎。

   Hoán kỳ huyết, khứ địch xuất, vô cữu.

   Làm tan chỗ thương tổn, đi xa ra khỏi, không lỗi.

   Thượng Cửu ở cuối quẻ, cách quẻ Khảm hiểm xa nhất, tuy ứng với Lục Tam đang ở trong hiểm nhưng không bị cuốn theo. Huyết là chỗ đau, chỗ tổn thương; biết lánh xa thì tránh được hại, đúng như lời Tiểu Tượng. Giống người đứng ngoài một cuộc tranh chấp gay gắt, chọn rời đi thay vì nhảy vào, thường giữ được mình và cả mối quan hệ về sau.

Khi mọi thứ có dấu hiệu tan rã, hãy tìm lại điều chung khiến mọi người gắn bó. Bớt cái riêng, gỡ chỗ ách tắc, và biết tránh xa những cuộc tranh chấp không cần thiết.

• Quẻ hỗ頤27 · Di
• Quẻ đảo節60 · Tiết
• Quẻ đối豐55 · Phong
• Quẻ trước兌58 · Đoài
• Quẻ sau節60 · Tiết