否

Quẻ 12 · Thiên Địa Bĩ

Thượng quái: Càn (Thiên, Kim) · Hạ quái: Khôn (Địa, Thổ)

Thiên Địa Bĩ: quẻ của thời bế tắc, trên dưới không thông, việc khó tiến. Nên sống kiệm ước, giữ mình ngay thẳng, kiên nhẫn chờ thời chuyển.

Tượng quẻ

Quẻ Bĩ có Càn là trời ở trên, Khôn là đất ở dưới. Nhìn qua tưởng đúng chỗ, nhưng khí trời bốc lên, khí đất chìm xuống, hai bên càng lúc càng xa nên không giao hòa được. Chữ Bĩ nghĩa là bế tắc, đóng lại, như cánh cửa cài then từ cả hai phía. Quẻ này ngược hẳn với quẻ Thái đứng ngay trước nó: Thái là trời đất giao nhau, Bĩ là trời đất cách biệt. Trình Di và Chu Hi đều xem đây là lúc kẻ tiểu nhân lấn lên, người quân tử lui về, nhưng bế tắc nào đến cùng cũng có lúc nghiêng đổ.

Thoán từ

否之匪人，不利君子貞，大往小來。

Bĩ chi phỉ nhân, bất lợi quân tử trinh, đại vãng tiểu lai.

Thời bế tắc là lúc không phải đạo người, không lợi cho người quân tử giữ chính; cái lớn ra đi, cái nhỏ kéo đến.

Thoán truyện giảng: trời đất không giao nên muôn vật không thông, trên dưới không giao nên thiên hạ như không còn nước. Bên trong là âm, là mềm yếu, bên ngoài mới là dương, là cứng mạnh, tức kẻ tiểu nhân nắm chỗ trọng yếu còn người quân tử bị đẩy ra rìa. Giống một công ty mà lãnh đạo không nghe nhân viên, nhân viên cũng thôi nói thật: lúc ấy cố đẩy lý tưởng lớn thường vô ích, giữ mình cho ngay mới là việc chính.

Đại Tượng

天地不交，否；君子以儉德辟難，不可榮以祿。

Thiên địa bất giao, Bĩ; quân tử dĩ kiệm đức tị nạn, bất khả vinh dĩ lộc.

Trời đất không giao nhau là hình tượng quẻ Bĩ; người quân tử theo đó mà thu đức lại, sống kiệm ước để tránh tai nạn, không thể lấy bổng lộc làm vinh.

Kiệm đức là thu mình, sống giản dị, không phô tài năng ra giữa lúc thời thế rối ren. Khi môi trường không lành mạnh, chức tước và lợi lộc ở đó thường phải đổi bằng sự thỏa hiệp. Như người làm ở một cơ quan đang nhiều đấu đá, chọn làm tốt phần việc của mình và từ chối chiếc ghế phải đánh đổi bằng việc trái lương tâm.

Hào từ

  1. Hào 1 · 初六

    拔茅茹以其彙，貞吉。亨。

    Bạt mao nhự dĩ kỳ vị, trinh cát. Hanh.

    Nhổ cỏ tranh, rễ liền nhau kéo theo cả bụi cùng loại; giữ chính thì tốt, hanh thông.

    Sơ Lục là hào âm ở dưới cùng, cùng hai hào âm phía trên làm thành một nhóm như bụi cỏ tranh rễ dính liền. Ở thời Bĩ, nhóm ấy dễ thành bè phái, nhưng hào đầu còn chưa nhiễm xấu nên lời kinh khuyên giữ chính. Tiểu Tượng nói chí hướng về vua, nghĩa là lòng vẫn đặt vào đại cục chứ không vì phe mình. Như vài nhân viên mới vào cùng đợt, rủ nhau giữ chuẩn mực thì thành sức mạnh tốt, còn rủ nhau kéo bè thì hỏng.

  2. Hào 2 · 六二

    包承，小人吉，大人否。亨。

    Bao thừa, tiểu nhân cát, đại nhân bĩ. Hanh.

    Bao dung và chiều thuận người trên; kẻ tiểu nhân làm thế thì được tốt, bậc đại nhân thì cam chịu bế tắc mà giữ đạo, nhờ vậy được hanh thông.

    Lục Nhị âm nhu, trung chính, ứng với Cửu Ngũ, có thể khéo chiều người trên để được việc. Với kẻ tiểu nhân, khéo chiều như thế là đường tiến thân; còn bậc đại nhân thà chịu lận đận chứ không đem mình hòa vào bầy, Tiểu Tượng gọi là không làm loạn bầy. Giống người có chính kiến ở một nơi chuộng nịnh: thăng chức chậm hơn người khác, nhưng giữ được tư cách và con đường của mình vẫn thông.

  3. Hào 3 · 六三

    包羞。

    Bao tu.

    Ôm giữ điều đáng hổ thẹn.

    Lục Tam âm nhu ở vị dương, không trung không chính, lại đứng ở đỉnh nhóm âm sát bên quẻ Càn. Đây là kẻ ở chỗ không xứng mà vẫn mưu tính điều không ngay, việc chưa lộ ra nhưng trong lòng đã đáng thẹn. Tiểu Tượng chỉ nói gọn: vì vị trí không thích đáng. Như người leo lên chức vụ nhờ quan hệ, ngồi đó ngày nào cũng phải che giấu sự thiếu năng lực của mình.

  4. Hào 4 · 九四

    有命，无咎，疇離祉。

    Hữu mệnh, vô cữu, trù ly chỉ.

    Có mệnh lệnh của người trên, làm theo thì không lỗi; bạn đồng loại cùng nương vào mà hưởng phúc.

    Cửu Tứ là hào dương ở vị âm, đã qua nửa quẻ, thời Bĩ bắt đầu có dấu hiệu chuyển. Hào này ở sát Cửu Ngũ, nếu hành động theo mệnh chung chứ không tự ý làm riêng thì không lỗi, lại kéo được cả ba hào dương cùng chí hưởng phúc. Tiểu Tượng nói chí được thi hành. Như khi cấp trên vừa có chủ trương đổi mới, người trưởng phòng làm đúng tinh thần ấy và mời những đồng nghiệp tâm huyết cùng tham gia.

  5. Hào 5 · 九五

    休否，大人吉。其亡其亡，繫于苞桑。

    Hưu bĩ, đại nhân cát. Kỳ vong kỳ vong, hệ vu bao tang.

    Chấm dứt thời bế tắc, bậc đại nhân được tốt. Luôn tự nhắc sắp mất rồi, sắp mất rồi, nhờ vậy mà vững như buộc vào gốc dâu bụi.

    Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ở ngôi tôn, đủ sức dừng được thế Bĩ; Tiểu Tượng nói đó là nhờ vị trí chính đáng. Nhưng lời kinh không để người đọc yên tâm: đúng lúc vừa thoát bế tắc lại phải nhắc mình có thể mất tất cả, nhờ thế mới bám chặt như rễ dâu ăn sâu vào đất. Như người chủ doanh nghiệp vừa vượt khủng hoảng vẫn quản lý dòng tiền như thể ngày mai có thể khó lại, chính sự cẩn trọng ấy giữ công ty đứng vững.

  6. Hào 6 · 上九

    傾否，先否後喜。

    Khuynh bĩ, tiên bĩ hậu hỷ.

    Thế bế tắc nghiêng đổ, trước còn bế tắc, sau thì vui mừng.

    Thượng Cửu là hào dương ở cuối quẻ, bế tắc đã đến tận cùng thì đổ, đúng như câu bĩ cực thái lai. Tiểu Tượng hỏi: bế tắc đến cuối thì nghiêng, sao có thể dài lâu. Hào dương ở đây còn gợi ý chủ động lật thế bế tắc chứ không ngồi chờ. Như một dự án tắc nghẽn hàng tháng, đến khi có người dám đứng ra gỡ từng nút thì mọi việc thường chảy lại.

Khi hỏi về

Công việc

Môi trường làm việc dễ có cảm giác không được lắng nghe, ý tốt khó đi lên trên. Nên làm vững phần việc của mình, tránh bè phái, đừng đổi nguyên tắc lấy chức vụ. Thời bế tắc thường không kéo dài nếu mình giữ được sức và uy tín.

Tình duyên

Hai người có xu hướng khó hiểu nhau, nói ra dễ thành lệch ý, như trời đất mỗi bên một hướng. Nên bớt tranh cãi, giữ sự tôn trọng và cho nhau thời gian. Ép một cuộc nói chuyện lúc này thường làm khoảng cách xa thêm.

Tiền bạc

Dòng tiền có xu hướng chậm, cơ hội làm ăn ít thông. Nên chi tiêu kiệm ước, giữ tiền dự phòng, tránh những lời mời lợi nhuận nhanh. Đúng như Đại Tượng, đừng để món lợi trước mắt kéo mình vào việc không ngay.

Nhà cửa

Trong nhà có thể ít trò chuyện, mỗi người một nỗi riêng mà không ai mở lời. Nên giữ nếp sinh hoạt giản dị, bắt đầu từ những câu hỏi han nhỏ. Kiên nhẫn một thời gian, không khí thường dịu lại.

Học tập

Việc học dễ thấy chững lại, đọc nhiều mà vào ít. Nên quay về ôn phần nền, giữ nhịp học đều thay vì nhồi nhét. Qua giai đoạn tắc, sự hiểu thường mở ra lúc không ngờ.

Sức khỏe

Lúc mọi việc bế tắc, tinh thần dễ nặng nề, ăn ngủ thất thường. Nên giữ giờ giấc đều, vận động nhẹ và chia sẻ với người thân thay vì ôm một mình. Nếu cơ thể hay tâm trạng có dấu hiệu bất thường kéo dài, hãy gặp bác sĩ để được tư vấn.

Lời khuyên

Thời bế tắc không phải lúc cố đẩy việc lớn, mà là lúc giữ mình ngay thẳng và sống giản dị. Nên tránh bè phái, không đổi nguyên tắc lấy lợi lộc, và luôn nhắc mình cẩn trọng ngay cả khi tình hình vừa khá lên. Bế tắc nào đến cùng cũng có xu hướng chuyển.

Quẻ liên quan

Có việc đang băn khoăn? Gieo một quẻ cho riêng câu hỏi của bạn.

Gieo quẻ

Nội dung tham khảo theo kinh điển Kinh Dịch, không phải lời tiên đoán.