Quẻ 13 · Thiên Hỏa Đồng Nhân

Quẻ Đồng Nhân có Càn là trời ở trên, Ly là lửa ở dưới. Lửa bốc lên hướng về trời, trời ở cao soi xuống, hai bên cùng một chiều nên thành hình ảnh đồng lòng. Đồng Nhân nghĩa là cùng với người, hợp với người. Quẻ chỉ có một hào âm là Lục Nhị, trung chính, ứng với Cửu Ngũ ở ngôi tôn, các hào dương đều muốn hướng về nó. Trình Di và Chu Hi nhấn mạnh hòa đồng phải dựa trên lẽ công, không vì tình riêng, mới là đồng nhân thật.

1. Hào 1 · 初九

   同人于門，無咎。

   Đồng nhân vu môn, vô cữu.

   Hòa hợp với người ngay từ ngoài cửa, không có lỗi.

   Sơ Cửu là hào dương ở đầu quẻ, phía trên không có ứng riêng, nên vừa bước ra cửa đã hòa với mọi người mà không thiên vị ai. Tiểu Tượng hỏi: ra khỏi cửa mà cùng với người thì ai trách được. Như nhân viên mới vào cởi mở chào hỏi cả phòng, chưa vội đứng về phe nào, thường được mọi người quý.

2. Hào 2 · 六二

   同人于宗，吝。

   Đồng nhân vu tông, lận.

   Chỉ hòa hợp với người trong họ hàng, phe mình, đáng tiếc.

   Lục Nhị trung chính, là hào âm duy nhất, đáng lẽ làm chỗ hội tụ cho cả quẻ, nhưng chỉ chăm chăm ứng với Cửu Ngũ. Khi sự gắn bó thu hẹp vào dòng họ, phe cánh, Tiểu Tượng gọi đó là con đường đáng tiếc. Giống một trưởng phòng chỉ tin người cùng quê, cùng trường, lâu dần cả phòng chia hai và người giỏi bỏ đi.

3. Hào 3 · 九三

   伏戎于莽，升其高陵，三歲不興。

   Phục nhung vu mãng, thăng kỳ cao lăng, tam tuế bất hưng.

   Giấu quân trong bụi rậm, trèo lên gò cao mà ngóng, ba năm không dám dấy lên.

   Cửu Tam dương cương, quá mức mà không trung, muốn tranh Lục Nhị với Cửu Ngũ nên phục binh rình rập. Tiểu Tượng nói vì đối thủ cứng mạnh, mà ba năm không dấy lên được thì còn đi đâu. Như người ganh tị âm thầm tìm cách hạ một đồng nghiệp giỏi, rình mãi mà không dám làm, cuối cùng chỉ tự hao mòn chính mình.

4. Hào 4 · 九四

   乘其墉，弗克攻，吉。

   Thừa kỳ dung, phất khắc công, cát.

   Đã leo lên tường thành, rồi tự thấy không nên đánh, tốt.

   Cửu Tứ cũng muốn giành Lục Nhị, đã lên tới tường thành, nhưng là hào dương ở vị âm nên còn biết tự xét. Tiểu Tượng nói về lẽ thì không thể thắng, cái tốt là ở chỗ bị khốn rồi biết quay về phép tắc. Như hai bên tranh chấp, một bên đã chuẩn bị kiện tụng, xem lại thấy mình không đủ lý nên thôi, giữ được hòa khí cho về sau.

5. Hào 5 · 九五

   同人，先號啕而後笑。大師克相遇。

   Đồng nhân, tiên hào đào nhi hậu tiếu. Đại sư khắc tương ngộ.

   Hòa hợp với người, trước thì gào khóc, sau thì cười vui. Đại quân thắng được trở ngại rồi mới gặp nhau.

   Cửu Ngũ trung chính ứng với Lục Nhị trung chính, đôi bên vốn hợp nhau, nhưng bị Cửu Tam, Cửu Tứ chen ở giữa nên lúc đầu đau lòng. Tiểu Tượng nói cái khóc lúc trước là do lòng ngay thẳng, còn quân lớn gặp nhau là vì đã vượt được trở ngại. Như hai người cộng sự thật lòng bị lời đồn chia rẽ, phải trải qua một trận căng thẳng, nói rõ mọi điều, rồi mới bắt tay cười với nhau.

6. Hào 6 · 上九

   同人于郊，無悔。

   Đồng nhân vu giao, vô hối.

   Hòa hợp với người ở vùng ngoài thành, không có gì hối.

   Thượng Cửu ở chỗ cao nhất và xa nhất, không có ứng, cũng không bị cuốn vào cuộc tranh giành Lục Nhị. Vì đứng ngoài nên không có gì phải hối, nhưng Tiểu Tượng nói chí chưa đạt được. Như người đã lui về sống yên ở ngoại thành, không vướng thị phi, nhưng cũng không còn cùng ai gây dựng việc lớn.

Hợp với người là sức mạnh lớn, nhưng chỉ bền khi dựa trên lẽ công chứ không phải tình riêng. Nên mở rộng vòng kết nối, đối xử công bằng, và khi có hiểu lầm thì thẳng thắn nói rõ thay vì rình rập, ganh đua.

• Quẻ hỗ姤44 · Cấu
• Quẻ đảo大有14 · Đại Hữu
• Quẻ đối師7 · Sư
• Quẻ trước否12 · Bĩ
• Quẻ sau大有14 · Đại Hữu