Quẻ 43 · Trạch Thiên Quải

Quẻ Quải có Đoài là đầm ở trên, Càn là trời ở dưới. Nước đầm dâng lên tận trời, dồn cao đến mức sắp tràn bờ. Năm hào dương ở dưới đang lớn mạnh, đẩy hào âm cuối cùng ra khỏi quẻ. Chữ Quải nghĩa là quyết, là cắt đứt. Trình Di nhắc rằng dù quân tử đông và mạnh, việc trừ cái xấu vẫn phải thận trọng, công minh và hòa nhã.

1. Hào 1 · 初九

   壯于前趾，往不勝為咎。

   Tráng vu tiền chỉ, vãng bất thắng vi cữu.

   Mạnh ở ngón chân phía trước, đi mà không thắng nổi thì thành lỗi.

   Sơ Cửu dương cương ở dưới cùng, không có ứng, hăng hái muốn tiến mà sức chưa đủ, như ngón chân nóng lòng bước trước. Tiểu Tượng nói không thắng mà vẫn đi là lỗi. Như người mới vào tổ chức đã vội đứng ra tố cáo cái sai khi chưa đủ hiểu biết và chứng cứ, dễ tự làm hỏng việc.

2. Hào 2 · 九二

   惕號，莫夜有戎，勿恤。

   Dịch hào, mộ dạ hữu nhung, vật tuất.

   Cảnh giác và hô báo cho nhau, đêm tối có binh đến cũng đừng lo.

   Cửu Nhị dương cương ở vị trí âm, đắc trung, biết cứng mà mềm, luôn cảnh giác. Tiểu Tượng nói có binh đêm tối mà không lo vì được đạo trung. Đã phòng bị kỹ thì gặp bất ngờ cũng bình tĩnh, như người làm việc có kế hoạch dự phòng, sự cố bất chợt xảy ra vẫn xử lý được mà không hoảng.

3. Hào 3 · 九三

   壯于頄，有凶。君子夬夬，獨行遇雨，若濡有慍，无咎。

   Tráng vu cầu, hữu hung. Quân tử quải quải, độc hành ngộ vũ, nhược nhu hữu uấn, vô cữu.

   Cứng mạnh lộ ra ở gò má thì xấu. Người quân tử quyết đoán dứt khoát, một mình đi gặp mưa, như bị ướt và bị người giận, nhưng không lỗi.

   Cửu Tam dương cương ở vị trí dương, quá cứng mà không trung, lại riêng ứng với Thượng Lục là hào âm cần bị gạt bỏ. Để sự giận lộ ra mặt thì hỏng việc. Quyết trong lòng mà ngoài vẫn hòa thì dù bị bạn bè ngờ vực cũng không sao, Tiểu Tượng nói người quân tử quyết dứt thì cuối cùng không lỗi. Như người phải làm việc với một đối tác có vấn đề, giữ thái độ lịch sự mà quyết dứt điểm, có thể bị hiểu lầm một thời gian nhưng về sau thường được thông cảm.

4. Hào 4 · 九四

   臀无膚，其行次且。牽羊悔亡，聞言不信。

   Đồn vô phu, kỳ hành tư thư. Khiên dương hối vong, văn ngôn bất tín.

   Mông không còn da, đi đứng ngập ngừng. Dắt dê theo đàn thì hối hận mất đi, nhưng nghe lời mà không tin.

   Cửu Tứ dương cương ở vị trí âm, không trung không chính, ngồi không yên mà đi cũng không xong. Nếu chịu theo sau các hào dương như dắt dê đi theo đàn thì khỏi hối, nhưng tính cứng khiến không nghe lời khuyên, Tiểu Tượng nói đi ngập ngừng vì ở vị không đáng, nghe mà không tin vì tai không sáng. Như người do dự không quyết mà lại không chịu nghe góp ý, dễ lỡ mất thời cơ.

5. Hào 5 · 九五

   莧陸夬夬，中行无咎。

   Hiện lục quải quải, trung hành vô cữu.

   Như cắt rau sam, quyết đoán dứt khoát, đi theo đường giữa thì không lỗi.

   Cửu Ngũ dương cương trung chính ở ngôi tôn, nhưng ở sát Thượng Lục nên dễ vướng tình riêng. Rau sam mềm, dễ đứt mà mọc lại nhanh, nên phải cắt cho dứt. Tiểu Tượng nói đi giữa thì không lỗi nhưng cái trung chưa sáng hẳn, vì lòng còn bị níu kéo. Như người quản lý phải xử lý một người thân quen làm sai, cần công tâm và dứt khoát, đừng để tình riêng che lấp.

6. Hào 6 · 上六

   无號，終有凶。

   Vô hào, chung hữu hung.

   Không còn kêu gào được nữa, cuối cùng có điều xấu.

   Thượng Lục là hào âm duy nhất, ở cuối cùng, bị năm hào dương dồn lên mà không còn ai ứng cứu. Tiểu Tượng nói cái xấu này rốt cuộc không thể kéo dài. Như người giữ vị trí nhờ thủ đoạn, đến lúc mọi người đồng lòng thì kêu than cũng không ai nghe, tốt hơn là tự sửa từ sớm.

Dứt khoát với điều sai là cần, nhưng nên làm công khai, có lý và ôn hòa. Hãy lượng sức trước khi hành động, nghe lời góp ý, và đừng ôm giữ thành quả cho riêng mình.

• Quẻ hỗ乾1 · Càn
• Quẻ đảo姤44 · Cấu
• Quẻ đối剝23 · Bác
• Quẻ trước益42 · Ích
• Quẻ sau姤44 · Cấu