Bát quái là gì? Tám quẻ đơn, hình tượng và ngũ hành

Bát quái là gì, vì sao có đúng tám quẻ đơn?

Bát quái là tám cấu trúc ba hào, mỗi hào là nét liền hoặc nét đứt, gọi tương ứng là dương và âm. Ba vị trí, mỗi vị trí hai khả năng, cho tám tổ hợp. Quẻ đơn có ba hào, quẻ kép có sáu hào; phân biệt này giúp bạn không lẫn một quái với một quẻ đầy đủ trong 64 quẻ. Từ quái và quẻ đôi khi được dùng linh hoạt trong tiếng Việt nên cần nhìn vào ngữ cảnh.

Khi tự chép, hãy đọc thứ tự hào từ dưới lên. Khảm có âm ở dưới, dương ở giữa, âm ở trên; Ly có dương ở dưới, âm ở giữa, dương ở trên. Chúng chỉ khác ở cách sắp các nét nhưng mang tên và hình tượng khác. Việc nhận hình đúng nên đi trước việc học hàng loạt liên tưởng, vì chỉ đảo vị trí một hào đã có thể đổi quái.

Tám quẻ đơn có tên và hình gì?

Tám tên quen thuộc là Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài. Danh sách dưới ghi cả ký hiệu và thứ tự ba hào từ dưới lên để bạn đối chiếu. Khi nhìn ký hiệu có sẵn, vẫn nên kiểm tra hào đáy thay vì đọc theo thói quen từ đầu trang xuống. Một vài phút chép lại bằng tay thường giúp nhớ chắc hơn việc cố thuộc tên theo vần.

Hình tượng tự nhiên là một lớp nghĩa quan trọng, không phải định nghĩa duy nhất của mỗi quái. Thuyết Quái còn trình bày nhiều liên hệ khác trong hệ tư tưởng cổ. Người mới có thể giữ trước tên, cấu trúc và hình tượng chính. Đừng vội dùng các liên hệ gia đình hay giới tính trong sách cổ để đóng khung một người thật vào tính cách cố định.

• Càn ☰: dương, dương, dương; hình tượng trời.
• Khôn ☷: âm, âm, âm; hình tượng đất.
• Chấn ☳: dương, âm, âm; hình tượng sấm.
• Tốn ☴: âm, dương, dương; hình tượng gió.
• Khảm ☵: âm, dương, âm; hình tượng nước.
• Ly ☲: dương, âm, dương; hình tượng lửa.
• Cấn ☶: âm, âm, dương; hình tượng núi.
• Đoài ☱: dương, dương, âm; hình tượng đầm.

Trời, đất, sấm, gió gợi cách hiểu nào?

Theo những cách giải thích quen thuộc trong Dịch truyện, Càn gợi sức vận động bền bỉ, Khôn gợi khả năng nâng đỡ và tiếp nhận. Chấn gợi sự khởi động, Tốn gợi thâm nhập và tác động dần. Khảm gắn với chỗ khó và sự đi qua điều khó, Ly gắn với sáng và sự nương tựa. Cấn gợi dừng lại đúng chỗ, Đoài gợi niềm vui và trao đổi; đây là những nét mở đầu, không phải toàn bộ nghĩa.

Trong một nhóm làm việc, có lúc cần khởi động như hình tượng Chấn, có lúc cần dừng để chỉnh lại như Cấn. Bạn không vì thế trở thành người thuộc Chấn hoặc thuộc Cấn suốt đời. Hình tượng giúp đặt câu hỏi về cách hành động, không thay việc tìm hiểu một con người. Cùng một nét nghĩa có thể hữu ích hoặc không phù hợp tùy lúc, vai trò và mục tiêu.

Bát quái thuộc ngũ hành nào?

Trong hệ tương ứng thường dùng của Mai Hoa và nhiều phép luận về sau, Càn và Đoài thuộc Kim; Khôn và Cấn thuộc Thổ; Chấn và Tốn thuộc Mộc; Khảm thuộc Thủy; Ly thuộc Hỏa. Ngũ hành ở đây là hệ phân loại quan hệ truyền thống, không phải thành phần vật chất của ba nét vẽ. Việc kết hợp ngũ hành với quái là một lớp phát triển của Dịch học, cần phân biệt với cấu trúc âm dương cơ bản.

Mai Hoa dùng hành của Thể và Dụng để xét sinh khắc. Lục Hào lại cần biết hành của cung để đặt lục thân, rồi xét hành các chi được nạp vào hào. Vì vậy, biết một thượng quái thuộc Mộc chưa đủ để xác định lục thân cho cả quẻ. Học đúng chỗ dùng của bảng giúp bạn tránh áp một quy tắc vào mọi phương pháp.

• Kim: Càn và Đoài.
• Mộc: Chấn và Tốn.
• Thủy: Khảm.
• Hỏa: Ly.
• Thổ: Khôn và Cấn.

Tiên thiên và Hậu thiên Bát quái khác nhau thế nào?

Đó là hai sơ đồ sắp vị trí tám quái, không phải hai bộ quái có nét hào khác nhau. Tiên thiên thường được liên hệ với những cặp đối nhau như Càn và Khôn, Khảm và Ly. Hậu thiên sắp các quái trong quan hệ phương hướng và chu trình, thường đặt Khảm ở Bắc, Ly ở Nam, Chấn ở Đông, Đoài ở Tây. Trên hình truyền thống, hướng Nam có thể nằm phía trên nên cần đọc nhãn.

Tên Tiên thiên gắn với Phục Hy và Hậu thiên gắn với Văn Vương trong truyền thống, nhưng không nên từ tên gọi suy ra niên đại khảo cổ của mọi sơ đồ đang lưu hành. Các cách trình bày đồ hình có lịch sử phát triển riêng. Người mới học đọc quẻ chưa cần thuộc toàn bộ sơ đồ phương vị. Trước hết hãy chắc rằng đổi vị trí trên vòng tròn không làm đổi cấu trúc ba hào của quái.

Từ tám quẻ đơn đọc tên 64 quẻ ra sao?

Chồng một trong tám quái lên một quái khác tạo tám nhân tám, tức 64 quẻ kép. Tên đầy đủ thường gọi hình tượng thượng quái trước, hạ quái sau rồi đến tên quẻ. Thiên Trạch Lý, số 10, có Càn ở trên và Đoài ở dưới. Đổi thành Đoài trên Càn dưới thì là Trạch Thiên Quải, số 43, cho thấy cùng hai quái nhưng thứ tự khác tạo quẻ khác.

Bạn có thể luyện bằng cách nhìn hình, gọi tên hạ quái rồi thượng quái, sau đó tra số và tên quẻ kép. Khi đã nhận cấu trúc đúng, hãy đọc lời quẻ thay vì suy toàn bộ nghĩa từ hai hình tượng tự nhiên. Tên quẻ là cửa vào, lời kinh và bối cảnh giúp đọc sâu hơn. Một lượt học chậm như vậy sẽ làm bảng 64 quẻ bớt giống mê cung.