Quẻ 7 · Địa Thủy Sư

Quẻ Sư có Khôn là đất ở trên, Khảm là nước ở dưới. Nước ẩn trong lòng đất, như quân lính nằm sẵn trong dân, lúc bình thường là người làm ruộng, khi có việc mới thành quân. Chữ Sư nghĩa là đông người, là quân đội. Cả quẻ chỉ có một hào dương là Cửu Nhị ở giữa nội quái, được năm hào âm theo về, như vị tướng được ba quân tin phục. Trình Di và Chu Hi đều nói việc quân cốt ở chính nghĩa và ở người cầm quân, dùng sai thì hại nhiều hơn lợi.

1. Hào 1 · 初六

   師出以律，否臧，凶。

   Sư xuất dĩ luật, phủ tang, hung.

   Quân ra đi phải theo kỷ luật; kỷ luật không tốt thì xấu.

   Sơ Lục ở đầu quẻ, là lúc vừa xuất quân, âm nhu ở vị dương nên chưa vững. Tiểu Tượng nói ra quân phải theo luật, mất luật thì xấu. Mọi việc tập thể đều vậy: buổi đầu không có quy tắc rõ ràng thì về sau khó kiểm soát, như một nhóm dự án mới lập nên thống nhất cách làm việc ngay từ tuần đầu.

2. Hào 2 · 九二

   在師中吉，无咎；王三錫命。

   Tại sư trung cát, vô cữu; vương tam tích mệnh.

   Ở giữa quân mà giữ đạo trung thì tốt, không lỗi; vua ba lần ban mệnh khen thưởng.

   Cửu Nhị là hào dương duy nhất của quẻ, ở giữa nội quái, đắc trung, ứng với Lục Ngũ là vua, chính là vị tướng cầm quân. Tiểu Tượng nói được tốt là nhờ nhận ân sủng của trời, vua ba lần ban mệnh là vì lòng muốn vỗ yên muôn nước. Người đứng giữa vừa sát với anh em bên dưới vừa được cấp trên tin, như trưởng phòng được giao trọn quyền và làm tròn việc, thường được ghi nhận nhiều lần.

3. Hào 3 · 六三

   師或輿尸，凶。

   Sư hoặc dư thi, hung.

   Quân có khi phải chở thây về, xấu.

   Lục Tam âm nhu ở vị dương, không trung không chính, lại cưỡi lên Cửu Nhị là vị tướng thật, như kẻ tài mọn mà tranh quyền chỉ huy. Tiểu Tượng nói như thế là hoàn toàn không có công. Trong một tập thể, nhiều người cùng ra lệnh hoặc người không đủ năng lực giành phần quyết định thường khiến việc đổ vỡ, cả nhóm vất vả mà kết quả trắng tay.

4. Hào 4 · 六四

   師左次，无咎。

   Sư tả thứ, vô cữu.

   Quân lui về đóng trại, không lỗi.

   Lục Tứ âm ở vị âm, đắc chính nhưng không đắc trung, không có ứng, sức không đủ để tiến đánh. Biết thế mình chưa thuận mà lui về giữ trại, Tiểu Tượng nói như vậy là không mất lẽ thường của việc binh. Như cửa hàng gặp mùa ế ẩm, thu hẹp lại, giữ vốn chờ thời là cách khôn chứ không phải nhút nhát.

5. Hào 5 · 六五

   田有禽，利執言，无咎。長子帥師，弟子輿尸，貞凶。

   Điền hữu cầm, lợi chấp ngôn, vô cữu. Trưởng tử suất sư, đệ tử dư thi, trinh hung.

   Ngoài ruộng có thú vào phá, lợi về việc nêu rõ lý lẽ mà trừ, không lỗi. Người con trưởng cầm quân, kẻ con thứ thì chở thây về; giữ như thế dù chính cũng xấu.

   Lục Ngũ ở ngôi vua, âm nhu, đắc trung, ứng với Cửu Nhị. Thú vào phá ruộng thì phải đuổi, có lý do chính đáng mới dụng binh. Điều cốt yếu là giao việc đúng người: Tiểu Tượng nói người con trưởng cầm quân vì đi theo đạo trung, còn sai người không xứng thì việc dễ hỏng. Như chủ công ty đã chọn được giám đốc giỏi thì nên tin giao, đừng để người khác chen ngang chỉ đạo.

6. Hào 6 · 上六

   大君有命，開國承家，小人勿用。

   Đại quân hữu mệnh, khai quốc thừa gia, tiểu nhân vật dụng.

   Bậc vua lớn ban mệnh, phong cho người có công được mở nước, nối nhà; kẻ tiểu nhân thì chớ dùng.

   Thượng Lục âm ở vị âm, ở cuối quẻ, việc quân đã xong, đến lúc luận công ban thưởng. Tiểu Tượng nói vua ban mệnh để định công cho đúng, còn kẻ tiểu nhân thì không nên giao quyền vì sẽ làm rối nước. Như sau một dự án thành công, thưởng cho người có công là phải, nhưng giao việc quản lý thì nên chọn người có đức, không chỉ người giỏi xoay xở.

Việc lớn cần nhiều người thì phải có kỷ luật, có lẽ chính và có người dẫn dắt đáng tin. Giao việc đúng người, biết tiến biết lui, và ngày thường hãy chăm lo cho những người cùng mình làm việc.

• Quẻ hỗ復24 · Phục
• Quẻ đảo比8 · Tỷ
• Quẻ đối同人13 · Đồng Nhân
• Quẻ trước訟6 · Tụng
• Quẻ sau比8 · Tỷ