Quẻ 3 · Thủy Lôi Truân

Quẻ Truân có Khảm là nước, mây ở trên, Chấn là sấm ở dưới. Sấm động trong mây nặng nhưng mưa chưa rơi, trời đất như đang vần vũ trước cơn mưa lớn. Chữ Truân vẽ hình mầm cây cong mình đội lớp đất cứng để nhô lên. Đây là hình ảnh của mọi khởi đầu: sức sống dồi dào nhưng trước mặt còn nhiều trở ngại. Trình Di và Chu Hi đều xem Truân là lúc vạn vật mới sinh, cần kiên nhẫn và tổ chức hơn là vội vã.

1. Hào 1 · 初九

   磐桓，利居貞，利建侯。

   Bàn hoàn, lợi cư trinh, lợi kiến hầu.

   Chần chừ quanh quẩn chưa tiến, lợi ở yên giữ chính, lợi dựng người đứng đầu.

   Sơ Cửu là hào dương ở dưới cùng, có tài mà gặp lúc khó, nên dừng lại như tảng đá chưa lăn. Tiểu Tượng nói dù chần chừ nhưng chí vẫn ngay thẳng, lấy địa vị cao mà hạ mình với người dưới nên được lòng nhiều người. Giống người có năng lực mới vào nghề, chịu khó lắng nghe, gây dựng lòng tin trước khi đứng ra dẫn dắt.

2. Hào 2 · 六二

   屯如邅如，乘馬班如，匪寇婚媾，女子貞不字，十年乃字。

   Truân như chiên như, thừa mã ban như, phỉ khấu hôn cấu, nữ tử trinh bất tự, thập niên nãi tự.

   Khó khăn, quanh quẩn, cưỡi ngựa mà dùng dằng không tiến. Không phải giặc cướp mà là người đến cầu hôn. Người con gái giữ chính chưa chịu nhận lời, mười năm sau mới hứa gả.

   Lục Nhị mềm mỏng, trung chính, ứng với Cửu Ngũ ở trên nhưng bị Sơ Cửu cứng mạnh ở sát dưới níu kéo, nên Tiểu Tượng nói cái khó là do cưỡi trên hào cương. Có người đến mời gọi không phải kẻ xấu, nhưng chưa phải mối đúng của mình. Bài học là giữ lòng chờ đúng người đúng việc, dù phải đợi lâu, rồi thời thế xoay lại bình thường.

3. Hào 3 · 六三

   即鹿无虞，惟入于林中，君子幾不如舍，往吝。

   Tức lộc vô ngu, duy nhập vu lâm trung, quân tử cơ bất như xả, vãng lận.

   Đuổi hươu mà không có người coi rừng dẫn đường, chỉ lạc vào giữa rừng. Người quân tử thấy cơ biết bỏ đi thì hơn, cứ đi tới thì đáng tiếc.

   Lục Tam âm nhu ở vị trí dương, không trung không chính, lại không có ứng, như người ham con mồi mà lao vào rừng lạ không người dẫn lối. Tiểu Tượng nói đó là vì chạy theo cái mình thèm muốn, cố đi tiếp sẽ cùng đường. Giống người thấy cơ hội đầu tư hấp dẫn mà không hiểu thị trường, biết dừng đúng lúc thường là khôn ngoan.

4. Hào 4 · 六四

   乘馬班如，求婚媾，往，吉无不利。

   Thừa mã ban như, cầu hôn cấu, vãng, cát vô bất lợi.

   Cưỡi ngựa dùng dằng, đi tìm mối kết giao. Tiến tới thì tốt, không gì không lợi.

   Lục Tứ mềm yếu, tự biết sức mình chưa đủ gánh việc lớn, nên chủ động tìm Sơ Cửu là người tài ở dưới để hợp sức. Tiểu Tượng khen đó là sáng suốt: biết cầu người mà đi. Như người quản lý biết mời chuyên gia giỏi về cùng làm, việc khó thường nhờ đó mà thông.

5. Hào 5 · 九五

   屯其膏；小貞吉，大貞凶。

   Truân kỳ cao; tiểu trinh cát, đại trinh hung.

   Ân huệ bị ngưng trệ chưa ban ra được; giữ chính trong việc nhỏ thì tốt, cố làm việc lớn thì xấu.

   Cửu Ngũ ở ngôi tôn nhưng đang thời Truân, lại bị hai hào âm vây quanh, nên ơn trạch chưa lan rộng, Tiểu Tượng nói sự ban phát chưa sáng tỏ. Lúc này nên chỉnh đốn dần từ việc nhỏ, đừng vội cải cách lớn. Như người mới lên lãnh đạo khi nội bộ chưa phục, làm từng việc thiết thực sẽ hợp hơn tuyên bố thay đổi toàn diện.

6. Hào 6 · 上六

   乘馬班如，泣血漣如。

   Thừa mã ban như, khấp huyết liên như.

   Cưỡi ngựa dùng dằng, khóc ra máu, nước mắt ròng ròng.

   Thượng Lục âm nhu ở cuối thời gian nan, không có ứng giúp, tiến không được lùi cũng khó, nên buồn đau đến cùng cực. Nhưng Tiểu Tượng hỏi: cảnh ấy sao kéo dài mãi được. Khó đến tận cùng thì có xu hướng chuyển, điều nên làm là đừng chìm trong than khóc mà tìm hướng đổi cách nghĩ, cách làm.

Khởi đầu khó là chuyện tự nhiên, như mầm non phải đội đất. Nên giữ chính, sắp xếp từng việc, chủ động tìm người giúp đỡ và biết dừng khi thấy hướng đi không rõ.

• Quẻ hỗ剝23 · Bác
• Quẻ đảo蒙4 · Mông
• Quẻ đối鼎50 · Đỉnh
• Quẻ trước坤2 · Khôn
• Quẻ sau蒙4 · Mông