Quẻ 49 · Trạch Hỏa Cách

Quẻ Cách có Đoài là đầm ở trên, Ly là lửa ở dưới. Nước và lửa cùng một chỗ thì không thể yên: nước dập lửa, lửa làm cạn nước, nên phải có thay đổi. Thoán truyện còn ví như hai người con gái ở chung một nhà mà chí hướng không hợp. Chữ Cách vốn là tấm da thú đã thuộc, từ da sống thành da thuộc nên mang nghĩa đổi mới. Trình Di nhấn mạnh thay đổi phải hợp thời, hợp lẽ và được lòng người, thì hối hận mới mất.

1. Hào 1 · 初九

   鞏用黃牛之革。

   Củng dụng hoàng ngưu chi cách.

   Buộc chặt bằng da bò vàng.

   Sơ Cửu dương ở dưới cùng, thời thay đổi chưa đến, Cửu Tứ cũng là dương nên không có ứng giúp. Da bò vàng bền chắc, ý là giữ mình theo lẽ trung, chưa vội động. Tiểu Tượng nói lúc này không thể làm gì lớn. Như nhân viên mới có nhiều ý tưởng cải tiến, trước hết nên làm tốt việc theo nếp cũ, hiểu rõ nơi mình làm rồi mới đề xuất.

2. Hào 2 · 六二

   已日乃革之，征吉，无咎。

   Dĩ nhật nãi cách chi, chinh cát, vô cữu.

   Đến ngày chín muồi mới thay đổi, tiến hành thì tốt, không lỗi.

   Lục Nhị âm ở vị âm, trung chính, là chủ của quẻ Ly sáng suốt, lại ứng với Cửu Ngũ ở trên. Có đức, có người hưởng ứng, chỉ cần đợi đúng lúc. Tiểu Tượng nói tiến hành thì có điều tốt đẹp. Như một gia đình bàn chuyện chuyển nhà, khi đã tính đủ chỗ ở, trường cho con, việc làm cho cả nhà, thì cứ thế mà đi.

3. Hào 3 · 九三

   征凶，貞厲，革言三就，有孚。

   Chinh hung, trinh lệ, cách ngôn tam tựu, hữu phu.

   Vội tiến thì xấu, cố giữ cũng nguy; lời bàn về thay đổi được xét đi xét lại ba lần cho trọn, thì có người tin.

   Cửu Tam dương ở vị dương, cương quá mà không trung, đứng trên cùng quẻ Ly, dễ nóng vội. Lao tới thì hỏng, đứng im cũng nguy, nên cách đúng là bàn bạc kỹ. Tiểu Tượng nói đã bàn ba lần thì còn đi đâu nữa, tức việc đã chín. Như đề xuất đổi quy định trong công ty, lấy ý kiến vài vòng, chỉnh sửa đến khi mọi người cùng thấy hợp lý.

4. Hào 4 · 九四

   悔亡，有孚改命，吉。

   Hối vong, hữu phu cải mệnh, cát.

   Hối hận mất đi, có lòng tin mà thay đổi mệnh lệnh cũ, tốt.

   Cửu Tứ dương ở vị âm, đã sang quẻ trên, nước lửa giao nhau, đúng là lúc đổi. Tiểu Tượng nói đổi mệnh mà tốt là vì chí được người tin. Như một hội nhóm sửa lại điều lệ sau khi mọi người đã cùng thấy cái cũ không còn hợp, việc thay đổi lúc ấy nhẹ nhàng và ít oán thán.

5. Hào 5 · 九五

   大人虎變，未占有孚。

   Đại nhân hổ biến, vị chiêm hữu phu.

   Bậc đại nhân đổi mới như hổ thay lông, vằn đẹp rực rỡ; chưa cần xem quẻ đã có lòng tin.

   Cửu Ngũ dương cương, trung chính, ở ngôi tôn, là người chủ trì sự đổi mới. Tiểu Tượng nói vằn của nó rõ rệt sáng ngời. Con hổ thay lông thì bộ lông mới rực rỡ hơn, ai cũng thấy. Như một người lãnh đạo có uy tín đưa ra cải cách, lý lẽ rõ ràng, việc làm minh bạch, mọi người tin theo mà không cần thuyết phục nhiều.

6. Hào 6 · 上六

   君子豹變，小人革面，征凶，居貞吉。

   Quân tử báo biến, tiểu nhân cách diện, chinh hung, cư trinh cát.

   Người quân tử đổi mới như báo thay lông, kẻ tiểu nhân đổi sắc mặt; đi tiếp thì xấu, ở yên giữ chính thì tốt.

   Thượng Lục ở cuối quẻ, việc thay đổi đã thành. Tiểu Tượng nói quân tử báo biến thì vằn đẹp dày dặn, tiểu nhân đổi sắc mặt là để thuận theo người trên. Người tốt đổi từ bên trong, người thường ít ra cũng đổi bề ngoài. Như sau một đợt cải tổ ở công ty, nên dừng lại để mọi thứ ổn định, đừng đổi liên tục khiến người ta mệt mỏi.

Thay đổi là lẽ tự nhiên như bốn mùa, nhưng đổi đúng lúc, đúng lẽ thì người mới tin theo. Nên chuẩn bị kỹ, bàn bạc thấu đáo, đổi từ bên trong, và khi đã xong thì để mọi thứ ổn định.

• Quẻ hỗ姤44 · Cấu
• Quẻ đảo鼎50 · Đỉnh
• Quẻ đối蒙4 · Mông
• Quẻ trước井48 · Tỉnh
• Quẻ sau鼎50 · Đỉnh